به گزارش بورس نما؛ مذاکرات سوئیس در شرایطی آغاز شده که هدف اصلی آن بررسی نحوه اجرای مفاد تفاهمی است که پیشتر در قالب یادداشت تفاهم اسلامآباد میان ایران و آمریکا مطرح شده بود. به گفته اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گفتوگوهای فنی در این نشست بر موضوعاتی همچون پرونده هستهای، تحریمها، سازوکارهای نظارتی و شیوههای حل اختلاف تمرکز دارد. با این حال، روند تحولات نشان میدهد که این نشست صرفاً یک مذاکره فنی نیست و به میدان آزمون نحوه تفسیر و اجرای توافق نیز تبدیل شده است.
در همین چارچوب، سیدعباس عراقچی از پیشرفتهای قابل توجه در روند اجرای تفاهم سخن گفته و اعلام کرده است که برخی محدودیتها از جمله محاصره دریایی برداشته شده، صادرات نفت و پتروشیمی ایران با تعلیق تحریمها مواجه شده و بخشی از داراییهای مسدودشده ایران نیز آزاد شده است. با این حال او تأکید کرده که مهمترین آزمون عملی این توافق، نحوه اجرای سازوکار کنترل تنش در لبنان خواهد بود.
در کنار این تحولات، وزارت خزانهداری آمریکا نیز مجوزی صادر کرده که بر اساس آن صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران تا اواخر تابستان ۲۰۲۶ مجاز اعلام شده است. این اقدام در ظاهر با مفاد تفاهم همخوانی دارد، اما اظهارات برخی مقامهای آمریکایی نشان میدهد برداشت واشنگتن از این اقدامات ممکن است با روایت تهران تفاوتهایی داشته باشد.
اختلاف روایتها در مذاکرات سوئیس
در حالی که روایت رسمی ایران تأکید دارد مذاکرات سوئیس با هدف اجرای تعهدات اولیه و بررسی سازوکارهای عملی توافق برگزار میشود، برخی مقامات آمریکایی از هماکنون موضوعاتی فراتر از این مرحله را مطرح کردهاند. برای مثال، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده که ایران با بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده و این مسئله را نشانهای از پیشرفت در مسیر حل پرونده هستهای دانسته است.
از سوی دیگر، اسکات بسنت وزیر خزانهداری آمریکا نیز در توضیح صدور مجوز نفتی اعلام کرده است که ایران در مقابل، تعهداتی از جمله تضمین عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز و پذیرش بازرسان آژانس را پذیرفته است. این نوع اظهارات نشان میدهد واشنگتن در حال پیوند دادن برخی امتیازهای اقتصادی به همکاریهای بیشتر ایران در حوزههای دیگر است.
تجربه برجام و اهمیت تفسیر توافق
برخی تحلیلگران معتقدند آنچه در مذاکرات سوئیس در حال شکلگیری است، بیش از آنکه به متن توافق مربوط باشد به نحوه تفسیر آن بازمیگردد. تجربه توافق هستهای پیشین نیز نشان داده که اختلاف در برداشت از مفاد توافق میتواند به چالشهای جدی در مرحله اجرا منجر شود.
در آن تجربه، بخش مهمی از اختلافات نه از متن توافق، بلکه از نحوه اجرای آن ناشی شد؛ مسئلهای که باعث شد بخشی از منافع اقتصادی پیشبینیشده برای ایران به طور کامل محقق نشود. به همین دلیل، در شرایط کنونی نیز برخی کارشناسان بر ضرورت دقت در نحوه اجرای تعهدات و جلوگیری از تغییر تدریجی مفاد توافق تأکید میکنند.
اقتصاد و نفت؛ مهمترین آزمون مذاکرات سوئیس
در کنار مسائل امنیتی و هستهای، بخش اقتصادی توافق به ویژه در حوزه صادرات نفت و آزادسازی داراییهای مسدود شده ایران یکی از مهمترین موضوعات مورد توجه در مذاکرات سوئیس است. صدور مجوز صادرات نفت را میتوان نخستین گام عملی در این مسیر دانست، اما همچنان پرسشهایی درباره دامنه و پایداری این مجوزها مطرح است.
برخی مقامهای آمریکایی گفتهاند منابع مالی آزاد شده ایران ممکن است تحت نظارت خاصی مصرف شود و حتی در برخی موارد برای خرید کالاهای مشخص از بازار آمریکا مورد استفاده قرار گیرد. در مقابل، مقامهای ایرانی تأکید دارند که ایران باید در نحوه استفاده از منابع مالی خود اختیار کامل داشته باشد و این منابع نباید به سازوکارهای محدودکننده جدید گره بخورد.
در مجموع، روند مذاکرات سوئیس نشان میدهد مرحله کنونی بیش از هر چیز به آزمونی برای سنجش میزان پایبندی طرفین به تعهدات اولیه تبدیل شده است. نتیجه این مرحله میتواند تعیینکننده مسیر مذاکرات بعدی و میزان تحقق منافع اقتصادی و امنیتی پیشبینیشده در تفاهم میان ایران و آمریکا باشد.
